Sergey Gykasov « Myśli о Grigorii Skovorode»

szukaj na website

Te zapiski nie uczą, jak należy poznawać ukraińskiego myśliciela v 18  wiekie - Skovorodu, to osobista sprawa każdego, to prosto chęć dzielić się własnymi opiniami z czcicielami Grzegorza Sawicza.

200 lat przeszło odkąd, jak opinie Skovorody zaczęły samodzielne życie wśród Ukraińców ziomków. O drogach jego myśli można mieć przedstawienietylko po ilości przepisanych odręczno jego  traktatów. Marudna praca krajoznawców zaczęła się tylko w nasz czas.

Ale naukowe prace nie osłaniają konieczności żywych świadectw, opinii ludzi. Człowiek nie musi pozostawac sam na sam z własnymi opiniami, tym więcej, jeśli te myśli o mędrcu Skovorody. Bo Ponieważ Skoworoda, najpierw, nauczyciel «wesołości serca» i z tym szedł.  w życiu.  Grzegorz Sawwicz miał  koło uczni zwolenników, z którymi on i dzielił się własnymi сокровенными opiniami i którym adresował swoje traktaty.«Nader jestem wesoły będę, jeśli ta książeczka w banicji tylko kilku dni chandry posłuży, ale jak jestem zadowolony, jeśli ona chociaż w kropli świata wewnętrznego pomoże».[1]  Skoworoda pisał swoje traktaty  dla przyjaciół i jemu było nieobojętnie, do których rąk oni  trafiali; a  teraz, więcej niż przez dwa wieki, grono jego przyjaciół tysiąckrotnie rozrosło się do podziałek całej Ukrainy.

 

                                                           *     *     *   

 «Prijdite, zejdziemy na górę boska». O altana! O sad! O czas letni! O други moje! Zachwycam się wesołością, widząc was, moich rozmówców».[2]           

 Filozoficzny system» Skovorody można porównać po jego ż wyrazowi z «Sadem boskich pieśni», właśnie z sadem. I zadowolenie on przynosi, jak po spacerze po kwitnącym sadzie pomysłów.

Slobożancy, jak nam przemawia Bagalej, «zwłaszcza kochały  sadownictwo i pasiecznictwo». Stąd i formy bliskie: «ogrodowy» uroczysty światopogląd, jaki jeszcze światopogląd może być u człowieka w letnim sadzie, a w zimie, według słów Skovorody, filozofia grzeje ręce.

«Przepiękny ranek, bardzo jasny ten zmartwychwstania dzień. Ten wesoły ogród nowe  swoje liście rozwija. Eta w nim  szlachetnie  altana, świętą Biblie obecnością święci i jej ż obrazami ozdobiona. Czy nie wszystko to podnieca ci do rozmowy?».[3]           

 Dla mnie utwory Skovorody – to, wcześniej tego, «sad boskich pomysłów»: człowiek idzie po sadzie, zerwał gruszkę, nadgryzł jabłuszko, ułaskawił się chmarą; bezpośredniej słuszności w tych działaniach nie ma, ale atmosfera, naturalnie, jest miłościwa, radosna, udźwignięta.

Skovorodu również można odkrywać (w obu sensach) w jakimkolwiek miejscu i wszędzie znajdziesz znajomy, spokrewnione pomysły. Przypuszczalna powtarzalność głównych jego myśli, że zdaje się, to kwitnące gałązki sadu, każdy złom kwiat albo listek stwarza niepowtarzalna wizerunku. Nie na próżno w Chinach malarstwie tak kochały wizerunki drzew.

 

                                                           *     *     *

         

 Filozofia Skovorody wzrasta z rzadkiego pojednania właściwości jego charakteru. Lubow do życia jednoczy się z filozofią, strzeże od scholastyki, miłość do swoje skraju rodziła obrazową mowę.

«Afanasij. Oto rozjeżdził się z baśńmi! Cały twój dowód na czczych bujdach.

   Grzegorz. Ewangelia a czy nie przypowieśćmi uczy? Zapomniałeś świątynia, głupcem założoną na piasku? Niech uczy bez przypowieścią ten, кто pisze bez farb!”

Wiele osób czytały starożytnych Greków, w tym i ulubieniec Skovorody «nasz» Erazm  z Rotterdamu. Skoworoda wybrał wszystko, że było luby jego kozackiej naturze, ona ż była tą nicią Ariadny, która tak dziwaczne, ale wiernie prowadziła jego na całej życiowej drodze, sformowała podstawowe strony jego światopoglądu.

Na pewno trzeba najpierw prosto pomieszkać, a potem mędrkować, profesorska filozofia nikomu jest nie potrzebna. «Posłuchaj siebie», to i o tym, jak orientować się w morzu myśli, filozofii, światopoglądów, tylko przysłuchując się do swojej natury, i, zwłaszcza, sumienia obywatela Ojczyzny,  w której żyjesz.

   Zachwyt tylko swoim charakterem rodził berdiaewy myśli: utalentowanych, erudycyjnych, ale bezzasadnych myślicieli? tych, że bazują się na swoimэго. Pragnienie do samopoznania i poznania świata filozofii, wychodząc z swoich właściwości i skłonności, « wesołości duszy » (Sk.), z swojego prawa:  ciężkie - niepotrzebnie, potrzebne - nie ciężko, łakocie do zmian miejsc, racjonalności edukacji, z skłonności do filozofii, pojęciu o rzeczywistym szczęściu, niezależnie z swojego socjalnego położenia». I to i jest z bogiem mieć szczęście wstąpić do tytułu, kiedy człowiek nie po swoim chęciom  i nie po cudzych radach, ale, wejrzawszy do samego siebie i posłuchając ten, że żyje do środka i że woła jego świętemu duchowi, idzie potajemnemu jego wymachowi, przyjmuje się iprzestrzega tego stanowiska, dla którego on w świecie urodził się, samym najwyższym do tego określony».

 

                                                             *     *     *               

 Slobodska Ukraina  18 wieku była skończone społeczeństwo, że odbyło się, z swoją ludową z swoją ludową kulturą, pracą życiowym światopoglądem i Skoworoda  wzmocnił to swoją filozofią. Uważamy ż my Starożytną Grecję idealnym państwem dla naszej cywilizacji; wzorem dla naśladownictwa. Dlaczego żSlobodska Ukraina 18 wieki nie może być wzorem dla naśladownictwa Ukraińcom. I, jak pokazał czas, Slobodska  filozofia Skovorody stała się wzorem nie tyleUkraińców dla Ukraińców: Tolstoj, Ern, Bulgakow – «pierwszy rosyjski filozof» (po Ernu).

- Czym zaś Slobodska Ukraina wzorzec?

- Po pierwsze powszechne piśmiennictwo, to - w 18 wieku! Wyso­czajszaja folklorystyczna kultura, że potwierdził i rozwinął Gogol: jego wspaniałe mistyczne fantazje bez ukraińskiego folkloru nie odbyły się by. Jedyny lud w Rossyj­skoj imperium był wolny. Wszystko to poszło, w 19 wieku, ależ i StarożytnaGrecja znikła. Są przepiękne prace D. Bagaljeja o Slobodskoj Ukrainie, gdzie dokładnie opowiada się, który kwitnący raj stworzyły Slobożancy. Ale to był eden stworzony pracą ludzi, wzorzec pracy i wojsk spraw.                                                       

Być może i do innych czasów, powiedzmy, w Nowogródzie odbywało się podobne, ale v ich nie miało Skovorody, żeby zabezpieczyć filozofię, jak to udało się Grekom i Slobożancam. A jeżeli i był taki filozof – to my o nim nie znamy (znaleźć). Tym więcej, że Skoworoda urósł na antycznej filozofii i był erudytą, nawet po miarach światowej filozofii; ; władał sześciu mowami, uczył się w jednym z najbłyskotliwych ćwiczebnych zakładów tego czasu - Kijowsko-mohylańskiej akademii.

Skoworoda śpiewał przy carskim dziedzincu Eliżbiety w Sankt Petersburgu, i jakby krytycznie nie odzywał się o to nadal, - to dodało Skovorodie szerokość poglądów. Bywał za skrajucą; w miejscu zapoznał się, z współczesnymi filozoficznymi nurtami, a wówczas to było istotnie, przy nieobecności współczesnej komunikacji w poznaniu. A o poziomie jego filozoficznej edukacji mówią entuzjastyczne odzewy Erna (książka), Jurija Loshitsa. Oni nazywają jego rosyjskim Sokratesem założycielem rosyjskiej filozofii. Pojęcia ukraińskiej filozofii w petersburskich kołach wtenczas nie istniało, dla ich on był ogólno ruskim, a nie regionalnym filozofem. A więc, podejmując problemy Slobodskеgo życia, Skovoroda, rozkolportował ich w swojej filozofii na całe rosyjskie życie. A z kolei rosyjska filozofia i literatura w osobie Tolstogo, Dostoewskego, Berdjajewa wywierała ogromny wpływ na światową filozofię i kulturę 20 wieki.

 -A że teraz Skovoroda może dać  żyjącemu w nasz czas?

 -Duchowy świat, pewny pogląd na wszystkie życiowe aspekty, swoim żywotem Skoworoda dał optymistyczną ocenę wszystkiemu ludzkiemu istnieniu, w odróżnieniu od mnisiego, możliwość, nie odrzekając od życia całościowo jej przeżyć, zostając pogodnym i wesołym i to nie koliduje utrzymaniu bogategoświatowi duchowych przeżyć otwartych Dostoewskym, Kafką. «Życie nasza przecież jest droga bezustanna. Pokój ten jest duże morze wszystkim nam że płynie»[4]

I daje, nareszcie, stabilność inteligentnym poszukiwaniom ostatnich lat (że wróciła na koła swoja). Jednolitość percepcji rzeczywistości nie udawała się cywilizacji z czasów  Greków. I ostry brak której; inność świadomości między duchowym i materialnym odczuwała się cały ten czas. Systemy Hegeła, być może, i dają światopogląd, ale nie duchową twierdzę; ciż Grecy przede wszystkim zajmowali się mądrością, a nie dopiero logicznymi budowami.

- Z czego by poradzić czytać Skovorodu.

- By poleciłem zaczynać z listów  Hryhoriją Sawicza  Michałowi. To daje pojęcie o osobowości Skovorody, jego szczerym składzie; tam wszystko jego duchowe nastawienie.

- Praktycznie, że można u Skovorody zasięgną?

- Weń jest rozmowa «Rozmowę pięciu przydrożnych o prawdziwym szczęście  w życiu» Tam trzy «rządziła».

« Które  trzy rządziła? — «A oto oni. Pierwsza taka: Wszystko «to dobre, że jest określone i świętym ludziom», 2-a: Wszystko «to jest nieduże, że otrzymują i bezprawnicy», 3-a: «Czego sobie nie chcesz, innemu nie życz». 1-a i 2-a — domowe, i ja sam ich wymyślił, a 3-a jest apostolskie prawo, dla wszystkich mów dany. 1-a narodziła w mnie Iowle cierpliwość i podziękowanie; 2-a podarowała wolnością od wszystkich świeckich pragnień;  3-я pojednała mnie z wewnętrznym moim Panem».

- Czy Tak warto czytać wszystkiego Skoworody?

- Życie jest skomplikowane i dla prostych rozsądków - proste reguły, dla wyszkolonych: trzeba ich rozwinąć i pokazać «w naturze» (Sk); oto tym Hryhorij Sawicz i zajmuje się. Ludzkie życie niemożliwie wyczerpać trzema regułami.

 



[1] Kółko v. 1 str. 357

(Późniejsze cytowanie po Dziele zebranym  Grigrorij Skovoroda w 2 tomach.

Kiev «Наукова думка» 1972 r.)

[2] Rozmowa Obserwatorium 1 str. 282

[3]   Ashan’ v. 1 str. 202

 

[4] Nędzny skowronek v.2 str. 119

© Сергей Гукасов «Мысли о Гр. Сав. Сковороде» 2006 права защищены

Яндекс.Метрика
Besucherzahler get married with Russian brides
счетчик для сайта